- Bắt đầu từ câu hỏi: ảnh giúp người đọc hiểu điều gì. Ảnh minh họa không có mục đích chỉ làm bài viết nặng thêm.
- Ảnh AI hay sai chi tiết, nhất là chữ trên ảnh và chi tiết văn hóa, kỹ thuật; soát trước khi dùng, và đừng dùng ảnh AI thay ảnh chụp sự kiện thật.
- Quyền dùng ảnh khác nhau giữa các công cụ: Midjourney cho bạn sở hữu ảnh nhưng mặc định công khai; giấy phép FLUX dev cho dùng ảnh tạo ra cho mọi mục đích kể cả thương mại trừ huấn luyện mô hình cạnh tranh; Runway không hạn chế dùng đầu ra cho thương mại.
- Ghi chú ảnh do AI tạo và viết văn bản thay thế cho người khiếm thị.
Bài không có code. Nguồn là các điều khoản và trang trợ giúp chính thức đã đọc ngày 11/11/2026, trích lại phần liên quan tới ảnh minh họa.
Bước 1: ảnh để làm gì
Trước khi mở công cụ, viết một câu: ảnh này giúp người đọc hiểu điều gì. Một bài về chuyến tham quan cần ảnh chụp thật của chuyến đi, không cần ảnh AI. Một bài giải thích thuật toán sắp xếp có thể cần một hình minh họa các bước, và hình vẽ đơn giản thường rõ hơn ảnh AI cầu kỳ. Một bài bình luận sách có thể dùng ảnh minh họa không khí của câu chuyện, ở đây ảnh AI phát huy tốt.
Nguyên tắc: ảnh AI hợp với ý tưởng, không khí, khái niệm; không hợp với sự kiện có thật, người thật, số liệu thật. Ảnh một sự kiện của trường mà do AI vẽ là ảnh giả, dù không có ý lừa.
Bước 2: tạo và soát
Viết mô tả như cho một họa sĩ: chủ thể, bối cảnh, phong cách, màu, tỉ lệ khung hình hợp với chỗ đặt ảnh trong bài, như ngang cho ảnh bìa blog. Nếu cần chữ trên ảnh, ghi nguyên văn trong ngoặc kép. Trang trợ giúp ChatGPT cho biết bạn chọn được tỉ lệ khung hình và sửa từng vùng ảnh bằng cách chọn vùng rồi mô tả thay đổi, dù vùng chọn không phải lúc nào cũng chính xác.
Sau đó soát. Chữ trên ảnh, nhất là tiếng Việt có dấu, hay bị sai. Chi tiết văn hóa có thể lạ: áo dài, đình làng, món ăn Việt Nam trong ảnh AI đôi khi trông như ở nước khác. Hình minh họa kiến thức có thể sai: một sơ đồ tim hay mạch điện đẹp chưa chắc đúng. Nếu thấy sai, sửa hoặc bỏ; đừng để người đọc học sai từ một tấm ảnh.
Bước 3: quyền sử dụng và ghi chú
Mỗi công cụ cho bạn quyền khác nhau với ảnh tạo ra. Điều khoản Midjourney ghi bạn sở hữu ảnh tạo ra trong mức luật cho phép, nhưng ảnh mặc định công khai, người khác phối lại được, và Midjourney có giấy phép rộng với nội dung của bạn. Giấy phép cộng đồng của Stability AI cho dùng miễn phí cho nghiên cứu, phi thương mại, và thương mại khi doanh thu dưới 1 triệu USD mỗi năm, kèm đăng ký. Giấy phép phi thương mại của FLUX dev cho dùng ảnh tạo ra cho mọi mục đích, kể cả thương mại, trừ việc huấn luyện mô hình cạnh tranh, và yêu cầu ghi rõ ảnh được tạo bằng AI khi luật yêu cầu. Điều khoản Runway ghi Runway không nhận quyền sở hữu đầu ra và không hạn chế bạn dùng đầu ra cho thương mại.
Với bài viết ở trường, bạn dùng cho mục đích phi thương mại, nên hầu hết các công cụ đều cho phép. Nhưng hãy ghi chú dưới ảnh: "Ảnh minh họa tạo bằng AI", kèm tên công cụ. Ảnh từ ChatGPT, Google hay nhiều công cụ khác còn mang dấu nguồn gốc ẩn; bài nhận biết ảnh do AI tạo giải thích các dấu này. Ghi chú công khai giúp người đọc không phải đoán.
Bước 4: văn bản thay thế
Mỗi ảnh trong bài viết trên web cần thuộc tính alt để người khiếm thị nghe được. Ảnh minh họa không khí, chỉ để trang trí, thì alt rỗng; ảnh giải thích một ý, như sơ đồ các bước, thì alt nói ý đó. Bài AI mô tả ảnh cho người khiếm thị có quy tắc theo đặc tả HTML và đoạn Python soát alt cho cả trang.
Một ví dụ trọn vẹn
Giả sử câu lạc bộ đọc sách viết bài giới thiệu cuốn "Dế Mèn phiêu lưu ký" cho trang blog của trường. Bước một: ảnh cần gợi không khí cánh đồng, cỏ, mùa hè trong truyện, không cần giống tranh minh họa gốc. Bước hai: mô tả "cánh đồng cỏ xanh buổi sáng, một chú dế nhỏ đứng trên lá, phong cách tranh màu nước, tỉ lệ ngang", tạo vài bản, chọn bản không có chi tiết lạ. Không yêu cầu vẽ giống tranh của họa sĩ đã minh họa sách, vì đó là tác phẩm có bản quyền. Bước ba: ghi chú "Ảnh minh họa tạo bằng AI, không phải tranh trong sách". Bước bốn: ảnh chỉ gợi không khí, nên alt rỗng; nếu ảnh dùng để nói một ý cụ thể, viết alt cho ý đó.
Ảnh bìa khác ảnh trong bài
Ảnh bìa và ảnh trong thân bài làm hai việc khác nhau. Ảnh bìa xuất hiện khi bài được chia sẻ, nên cần gợi chủ đề ngay từ cái nhìn đầu tiên, rõ ở kích thước nhỏ, ít chi tiết vụn. Đừng đặt nhiều chữ lên ảnh bìa; tiêu đề bài đã có chữ rồi, và chữ AI vẽ hay sai. Ảnh trong thân bài thì đặt ngay cạnh đoạn nó minh họa, và phải liên quan trực tiếp tới đoạn đó; một ảnh đẹp nhưng không ăn nhập làm người đọc mất mạch.
Giữ phong cách nhất quán trong một bài: nếu ảnh đầu là tranh màu nước, các ảnh sau cũng nên cùng phong cách và cùng tông màu. Cách đơn giản là giữ nguyên phần mô tả phong cách trong câu lệnh, chỉ đổi phần chủ thể. Cuối cùng, nén ảnh trước khi đăng để trang tải nhanh, nhất là khi người đọc dùng điện thoại.
Gợi ý cho thầy cô
Khi chấm bài viết có ảnh AI, có thể yêu cầu học sinh nộp kèm sổ ghi ảnh: công cụ, câu lệnh, ngày tạo, và vì sao chọn ảnh đó. Việc này biến ảnh AI thành một phần có thể đánh giá của bài, thay vì một thứ dán vào cho đẹp. Đây cũng là dịp dạy về bản quyền: hỏi học sinh ảnh của mình có được dùng ngoài lớp không, và tìm câu trả lời trong điều khoản của công cụ đã dùng.
Một hoạt động nhỏ trên lớp: phát cho các nhóm cùng một đoạn văn, mỗi nhóm tạo một ảnh minh họa, rồi cả lớp bàn xem ảnh nào giúp hiểu đoạn văn nhất và vì sao. Học sinh sẽ tự thấy ảnh đẹp nhất chưa chắc là ảnh minh họa tốt nhất, và một câu lệnh rõ mục đích quan trọng hơn câu lệnh dài.
Dùng cho việc học thế nào
Làm ảnh minh họa là dịp luyện hai kỹ năng: diễn đạt một ý bằng hình, và đọc kỹ điều khoản trước khi dùng. Khi làm bài nhóm, phân công một người phụ trách ảnh: giữ sổ ghi ảnh nào tạo bằng công cụ nào, ngày nào, câu lệnh gì, quyền sử dụng ra sao. Sổ này giúp nhóm trả lời được khi thầy cô hỏi, và tránh rắc rối nếu bài được đăng rộng hơn. Với các công cụ cụ thể, bài Midjourney là gì và các bài về Stable Diffusion, Flux có chi tiết từng giấy phép.
- Dùng ảnh AI cho bài tường thuật sự kiện có thật thay vì ảnh chụp.
- Đăng ảnh có chữ sai hay chi tiết kiến thức sai mà không soát.
- Yêu cầu AI vẽ giống phong cách tranh có bản quyền của một họa sĩ cụ thể.
- Không ghi chú ảnh do AI tạo và không viết văn bản thay thế.
Câu hỏi thường gặp
Ảnh AI có dùng cho bài viết trên blog trường được không?
Được với hầu hết công cụ vì là mục đích phi thương mại; vẫn nên đọc điều khoản và ghi chú ảnh do AI tạo.
Khi nào không nên dùng ảnh AI?
Khi bài viết về sự kiện, người hay số liệu có thật; khi đó cần ảnh chụp hay biểu đồ thật.
Ảnh minh họa có cần văn bản thay thế không?
Có thuộc tính alt; ảnh chỉ để trang trí thì alt rỗng, ảnh giải thích một ý thì alt nói ý đó.
Ai sở hữu ảnh tạo bằng Midjourney?
Theo điều khoản, bạn sở hữu trong mức luật cho phép, nhưng ảnh mặc định công khai và Midjourney có giấy phép rộng.
Học tiếp
Nếu bạn muốn học Python và AI bài bản cùng giảng viên, tham khảo khóa học AI của Big-O Coding.
Khóa AI – Introduction to Machine Learning: nền tảng Máy học từ thuật toán cơ bản đến Neural Networks và LLM, học bằng Python. Học thử buổi 1 miễn phí.


