- Trước khi đọc, xem lướt cả chương: tiêu đề, hình, từ in đậm, phần tóm tắt cuối chương.
- Biến mỗi tiêu đề thành một câu hỏi; đọc là để tìm câu trả lời.
- Đọc xong một mục thì gấp sách, tự viết lại bằng lời của mình.
- Chỉ sau đó mới nhờ AI so phần bạn viết với giáo trình và hỏi lại chỗ chưa hiểu.
Code trong bài là Python, chỉ dùng thư viện chuẩn. Mục lục và ghi chú trong ví dụ là giả định, theo kiểu một giáo trình Cấu trúc dữ liệu.
Đọc thụ động và đọc chủ động
Đọc thụ động là mở sách ở dòng đầu, đọc đến dòng cuối, có khi tô vàng gần hết trang. Nhờ AI tóm tắt rồi đọc tóm tắt cũng là đọc thụ động, chỉ ngắn hơn. Cả hai đều cho bạn cảm giác đã đọc, mà không bắt bạn tự nghĩ.
SQ3R là một phương pháp đọc chủ động có từ năm 1946, gồm năm bước: Survey (xem lướt), Question (đặt câu hỏi), Read (đọc), Recite (tự nói hay viết lại), Review (ôn lại). Trang hướng dẫn của trung tâm học tập Đại học Bang Kansas gợi ý dành phần lớn thời gian cho bước tự nói lại bằng lời của mình, phần nhỏ hơn cho bước đọc. Trang của Đại học Northern Arizona thì nói rõ: mỗi bước đều có ích riêng, không bắt buộc làm đủ năm bước, hãy dùng bước nào hợp với bạn.
Bước 1: xem lướt chương
Dành năm đến mười phút xem lướt: phần mở đầu chương, các tiêu đề, hình và bảng, các từ in đậm, phần tóm tắt và câu hỏi cuối chương. Đừng đọc đoạn văn nào. Mục đích là biết chương có những phần nào và phần nào nối với phần nào.
Đây là chỗ AI giúp được mà không đọc thay bạn: dán mục lục chương và hỏi "chương này cần biết trước kiến thức gì, và các mục nối với nhau thế nào?". Nếu câu trả lời nhắc tới một khái niệm bạn chưa vững, ôn lại nó trước khi vào chương.
Bước 2: biến tiêu đề thành câu hỏi
Mỗi tiêu đề thành một câu hỏi. "3.4 Cây AVL" thành "Cây AVL là gì, dùng để làm gì, ví dụ?". Câu hỏi cho bạn một lý do để đọc: bạn đang tìm câu trả lời, không phải lướt qua chữ.
Đoạn code dưới đây làm việc đó từ mục lục chương mà bạn chép từ PDF. Nó còn tính số trang mỗi mục, chia chương thành ít buổi đọc nhất mà mỗi buổi không quá số trang bạn chọn và không cắt đôi một mục, và sau khi đọc xong, so ghi chú của bạn với danh sách mục để báo mục nào bạn chưa nhắc tới.
"""Chuẩn bị đọc chủ động một chương giáo trình từ mục lục của chương.
Dán mục lục (chép từ PDF hay gõ lại), mỗi dòng một mục, số trang ở cuối dòng sau dấu chấm dẫn, tab
hoặc ít nhất hai dấu cách, ví dụ "3.2 Cây nhị phân ........ 44". Dòng không có số trang (như "Chương 3. Cây") bị bỏ qua.
Chương trình:
- biến mỗi tiêu đề thành câu hỏi để bạn tìm câu trả lời khi đọc;
- tính số trang mỗi mục và chia chương thành ít buổi đọc nhất, mỗi buổi không quá `toi_da_trang` trang,
không cắt đôi một mục (một mục dài hơn giới hạn thì thành một buổi riêng);
- sau khi đọc, so ghi chú của bạn với danh sách mục, báo mục nào bạn chưa nhắc đến (không phân biệt dấu, hoa thường).
Chỉ dùng thư viện chuẩn.
"""
import re
import unicodedata
DONG_MUC = re.compile(r"^\s*(?:(\d+(?:\.\d+)*)\.?\s+)?(\S.*?)(?:\s*[.…·]{2,}\s*|\t+|\s{2,})(\d+)\s*$")
def doc_muc_luc(van_ban):
"""[(số mục, tên mục, trang bắt đầu)]; mục không đánh số có số mục là chuỗi rỗng."""
muc = []
for dong in van_ban.splitlines():
m = DONG_MUC.match(dong)
if m:
muc.append((m.group(1) or "", m.group(2).strip(), int(m.group(3))))
return muc
def so_trang(muc, trang_cuoi):
"""Số trang của từng mục: đến trang trước mục kế tiếp; mục cuối đến hết trang_cuoi của chương."""
bat_dau = [t for _, _, t in muc] + [trang_cuoi + 1]
return [bat_dau[i + 1] - bat_dau[i] for i in range(len(muc))]
def cau_hoi(muc):
"""Mỗi mục có đánh số thành một câu hỏi; mục không đánh số (bài tập, tóm tắt) không cần."""
return [f"{so} {ten}: {ten} là gì, dùng để làm gì, cho một ví dụ?" for so, ten, _ in muc if so]
def chia_buoi(muc, trang_cuoi, toi_da_trang):
"""Danh sách buổi đọc, mỗi buổi là danh sách chỉ số mục liên tiếp."""
buoi, hien_tai, tong = [], [], 0
for i, n in enumerate(so_trang(muc, trang_cuoi)):
if hien_tai and tong + n > toi_da_trang:
buoi.append(hien_tai)
hien_tai, tong = [], 0
hien_tai.append(i)
tong += n
if hien_tai:
buoi.append(hien_tai)
return buoi
def bo_dau(chuoi):
chuoi = unicodedata.normalize("NFD", chuoi.replace("Đ", "D").replace("đ", "d"))
chuoi = "".join(c for c in chuoi if unicodedata.category(c) != "Mn")
return " ".join(chuoi.lower().split())
def muc_chua_nhac(muc, ghi_chu):
g = bo_dau(ghi_chu)
return [f"{so} {ten}".strip() for so, ten, _ in muc if bo_dau(ten) not in g]
MUC_LUC_MAU = """Chương 3. Cây
3.1 Khái niệm cây ........ 41
3.2 Cây nhị phân ........ 44
3.2.1 Duyệt cây nhị phân ........ 47
3.3 Cây nhị phân tìm kiếm ........ 52
3.4 Cây AVL ........ 58
Bài tập chương 3 ........ 66"""
GHI_CHU_MAU = """Cây nhị phân tìm kiếm: con trái nhỏ hơn gốc, con phải lớn hơn gốc.
Duyet cay nhi phan: truoc, giua, sau.
Cây AVL: chênh lệch chiều cao hai cây con không quá 1, xoay để cân bằng lại."""
if __name__ == "__main__":
muc = doc_muc_luc(MUC_LUC_MAU)
for q in cau_hoi(muc):
print(q)
n = so_trang(muc, 70)
for k, b in enumerate(chia_buoi(muc, 70, 12), 1):
print(f"Buổi {k}: " + ", ".join(muc[i][1] for i in b) + f" ({sum(n[i] for i in b)} trang)")
print("Chưa nhắc trong ghi chú:", muc_chua_nhac(muc, GHI_CHU_MAU))
Với mục lục mẫu, chương dài 30 trang được chia thành bốn buổi, tối đa 12 trang mỗi buổi; buổi đầu gồm ba mục ngắn đầu chương (11 trang). Ghi chú mẫu, có một dòng gõ không dấu, nhắc tới bốn mục; chương trình báo hai mục chưa nhắc là "3.1 Khái niệm cây" và phần bài tập. Chương trình chỉ tìm tên mục trong ghi chú, nên mục "3.2 Cây nhị phân" được tính là đã nhắc vì cụm này nằm trong "Cây nhị phân tìm kiếm" và dòng "Duyet cay nhi phan"; với mục có tên nằm trong tên mục con, bạn tự đọc lại ghi chú xem đã có ý của chính mục đó chưa. Phần kiểm đi kèm tính tay số trang và cách chia cho mục lục mẫu, và trên 400 mục lục ngẫu nhiên, so số buổi với số buổi ít nhất tìm được bằng cách thử mọi cách cắt.
Câu hỏi từ code là câu hỏi khung. Nhờ AI làm câu hỏi cụ thể hơn cho từng mục, dựa trên mục lục và phần tóm tắt cuối chương, nhưng tự viết thêm ít nhất một câu của riêng bạn: điều bạn thật sự muốn biết về mục đó.
Bước 3: đọc từng mục để tìm câu trả lời
Đọc một mục một lần, với câu hỏi của mục đó trước mặt. Câu đầu của mỗi đoạn thường nêu ý chính của đoạn. Đọc hết một đoạn rồi mới ghi chú, và ghi bằng lời của bạn thay vì chép nguyên câu trong sách. Chỉ tô đậm số ít ý quan trọng nhất; tô quá nhiều thì không còn phân biệt được đâu là chính.
Gặp đoạn khó, hãy đọc lại một lần, thử một ví dụ nhỏ trên giấy. Nếu vẫn kẹt, hỏi AI về đúng đoạn đó, dán nguyên đoạn vào và hỏi "đoạn này nói gì, giải thích bằng một ví dụ khác với ví dụ trong sách". Hỏi về một đoạn cụ thể cho câu trả lời sát hơn hỏi về cả chương.
Bước 4: gấp sách, tự viết lại, rồi nhờ AI so
Đọc xong một mục, gấp sách và viết câu trả lời cho câu hỏi của mục đó. Viết được bao nhiêu thì viết, kể cả chỗ không chắc. Đây là bước quan trọng nhất và cũng là bước hay bị bỏ nhất.
Sau đó mới mở chatbot:
Đây là đoạn giáo trình mục [số, tên mục]: [dán đoạn giáo trình].
Đây là phần mình tự viết lại sau khi gấp sách: [dán].
Hãy so phần mình viết với giáo trình:
1. Ý chính nào trong giáo trình mình chưa viết?
2. Chỗ nào mình viết sai hoặc hiểu khác giáo trình?
3. Hỏi mình 2 câu về đúng những chỗ đó.
Chỉ dựa trên đoạn giáo trình ở trên, không thêm kiến thức bên ngoài.
Lời dặn "chỉ dựa trên đoạn giáo trình" giữ cho AI không đem định nghĩa hay ký hiệu từ nguồn khác vào, vì giảng viên sẽ chấm theo giáo trình của môn. Với giáo trình dài nhiều chương, công cụ cho phép tải tài liệu lên và trả lời kèm trích dẫn sẽ tiện hơn; bài NotebookLM hay chatbot để học tài liệu so sánh hai cách.
Khi AI so sai
AI có thể nói bạn thiếu một ý mà thật ra bạn đã viết bằng chữ khác, hoặc khen một câu bạn viết sai. Vì vậy với mỗi nhận xét, mở lại đúng đoạn giáo trình và tự kiểm: ý đó có thật trong sách không, câu của bạn có thật sự khác sách không. Việc tự kiểm này buộc bạn đọc lại đoạn đó với một câu hỏi rõ ràng trong đầu, và cũng là một lần ôn. Nếu AI nhắc tới điều không có trong đoạn bạn dán, coi như không có, dù nghe hợp lý đến đâu.
Ví dụ: chương Cây trong bốn buổi tối
Buổi đầu, bạn xem lướt chương mười phút, chạy code với mục lục để có câu hỏi và lịch bốn buổi, rồi đọc ba mục đầu. Sau mỗi mục, bạn gấp sách và viết lại: định nghĩa cây, cây nhị phân, ba cách duyệt. Khi nhờ AI so, nó chỉ ra bạn nhầm thứ tự duyệt giữa và duyệt sau; bạn mở sách, thấy đúng là nhầm, tự vẽ một cây năm nút và duyệt lại bằng tay. Buổi thứ hai và thứ ba, mỗi buổi một mục. Buổi cuối, làm phần bài tập, đọc lại toàn bộ ghi chú, chạy phần so ghi chú, và thấy mình chưa viết gì về mục khái niệm cây ngoài định nghĩa. Bạn bổ sung vài dòng về gốc, lá, chiều cao. Tổng thời gian không ít hơn đọc thụ động, nhưng sau bốn buổi bạn trả lời được các câu hỏi đầu chương mà không cần mở sách.
Chép mục lục từ PDF
Với giáo trình PDF có chữ, chọn và chép mục lục là đủ. Với bản scan, phần mềm nhận dạng chữ có thể đọc sai số trang hay dấu tiếng Việt; hãy so lại vài dòng với ảnh trang mục lục trước khi chạy code. Nếu mục lục không có dấu chấm dẫn, gõ lại với ít nhất hai dấu cách hoặc một dấu tab trước số trang.
Bước 5: ôn lại cả chương
Hết chương, đọc lại toàn bộ ghi chú của bạn (không phải giáo trình), viết ba bốn câu tóm tắt cả chương, và tự đặt vài câu hỏi có thể ra thi. Chạy lại phần so ghi chú trong code để chắc không bỏ sót mục nào. Những câu hỏi này dùng lại được khi ôn thi; cách xếp lịch ôn có trong bài ôn thi cuối kỳ cùng AI.
Giáo trình tiếng Anh
Với giáo trình tiếng Anh, giữ nguyên các bước, chỉ thêm một việc ở bước 1: nhờ AI liệt kê thuật ngữ chuyên ngành trong mục lục và nghĩa tiếng Việt, rồi học trước các thuật ngữ đó. Đừng nhờ dịch cả chương rồi đọc bản dịch: bạn sẽ không quen thuật ngữ gốc, mà đề thi và tài liệu tham khảo dùng thuật ngữ gốc. Bài đọc tài liệu tiếng Anh với AI có thêm cách đọc.
- Nhờ AI tóm tắt cả chương rồi chỉ đọc bản tóm tắt.
- Đọc từ dòng đầu đến dòng cuối mà không xem lướt và không có câu hỏi.
- Tô đậm gần hết trang.
- Chép nguyên câu trong sách vào vở thay vì viết bằng lời của mình.
- Hỏi AI trước khi tự viết lại.
- Để AI giải thích theo kiến thức chung thay vì theo giáo trình của môn.
Câu hỏi thường gặp
Phương pháp SQ3R là gì?
Là cách đọc chủ động gồm xem lướt, đặt câu hỏi, đọc, tự nói lại và ôn lại; không bắt buộc làm đủ cả năm bước.
Có nên nhờ AI tóm tắt giáo trình?
Dùng tóm tắt để xem lướt cấu trúc thì được, nhưng đừng đọc tóm tắt thay cho giáo trình.
Đọc một chương giáo trình mất bao lâu?
Tùy độ khó; chia chương thành nhiều buổi ngắn, mỗi buổi vài mục, dễ giữ tập trung hơn một buổi dài.
Làm sao biết mình đã hiểu chương?
Gấp sách, trả lời được các câu hỏi bạn đặt từ tiêu đề mà không cần nhìn lại.
Học tiếp
Nếu bạn muốn học Python và AI bài bản cùng giảng viên, tham khảo khóa học AI của Big-O Coding.
Khóa AI – Introduction to Machine Learning: nền tảng Máy học từ thuật toán cơ bản đến Neural Networks và LLM, học bằng Python. Học thử buổi 1 miễn phí.

