Hướng dẫn dùng AI

Prompt vẽ sơ đồ bằng Mermaid: từ mô tả bằng lời tới lưu đồ, sơ đồ tuần tự

Báo cáo đồ án nào cũng cần vài sơ đồ: lưu đồ xử lý, sơ đồ tuần tự giữa người dùng và máy chủ, sơ đồ các bảng dữ liệu. Vẽ bằng chuột thì lâu, sửa một bước là phải kéo lại cả hình. Mermaid cho phép viết sơ đồ bằng chữ, và AI viết chữ đó rất nhanh từ một đoạn mô tả. Có điều, sơ đồ AI viết hay hỏng vì vài lỗi cú pháp nhỏ mà tài liệu Mermaid đã cảnh báo. Bài này đưa bốn prompt mẫu viết đầy đủ, cách sửa prompt, và một đoạn Python bắt những lỗi đó trước khi bạn dán sơ đồ vào báo cáo.

Ý chính
  • Mermaid vẽ sơ đồ từ chữ; GitHub hiển thị được sơ đồ Mermaid trong tệp Markdown, issue, pull request và wiki, theo GitHub Docs.
  • Đưa cho AI danh sách bước, nhánh và điều kiện thật; dặn dùng mã đỉnh ngắn không dấu, nhãn tiếng Việt trong ngoặc kép.
  • Tài liệu Mermaid cảnh báo: chữ "end" viết thường làm hỏng flowchart, nhãn có ký tự đặc biệt phải đặt trong ngoặc kép, đỉnh bắt đầu bằng o hay x ngay sau dấu nối --- sẽ đổi kiểu mũi tên.
  • Luôn xem bản vẽ ra hình và đối chiếu với quy trình thật trước khi dán vào báo cáo.

Code trong bài là Python, chỉ dùng thư viện chuẩn. Quy trình chấm bài trong ví dụ là giả lập.

Mermaid là gì

Mermaid là công cụ biến chữ thành sơ đồ: bạn viết "A --> B", nó vẽ hai hộp và một mũi tên. Trang hướng dẫn tạo sơ đồ của GitHub mô tả Mermaid là công cụ lấy cảm hứng từ Markdown, vẽ được lưu đồ, sơ đồ tuần tự, biểu đồ tròn và nhiều loại khác, và GitHub hiển thị sơ đồ trong issue, thảo luận, pull request, wiki và tệp Markdown. Nghĩa là sơ đồ nằm ngay trong kho code, sửa một dòng là sơ đồ cập nhật, và lịch sử thay đổi được Git lưu như mọi tệp khác.

Với AI, Mermaid là định dạng rất hợp: mô hình không vẽ được hình chính xác, nhưng viết chữ theo cú pháp thì tốt. Bạn mô tả quy trình bằng lời, AI viết mã Mermaid, công cụ vẽ ra hình. Phần dễ sai nằm ở cú pháp, và ở chỗ AI tự thêm hay bỏ bước so với quy trình thật.

Những lỗi tài liệu Mermaid đã cảnh báo

Trang cú pháp flowchart của Mermaid có vài cảnh báo đáng nhớ. Thứ nhất, dùng chữ "end" viết thường trong một đỉnh sẽ làm hỏng flowchart; phải viết hoa ít nhất một chữ cái, như "End". Lỗi này rất hay gặp vì sơ đồ quy trình nào cũng có bước kết thúc, và "end" còn là từ khóa đóng nhóm. Chạy thử bằng chính Mermaid thì lỗi xảy ra khi end đứng làm mã đỉnh, như "Cham --> end"; end nằm trong nhãn, như "Ket_thuc[end]", vẫn vẽ được. Thứ hai, nếu đỉnh nối sau dấu nối --- bắt đầu bằng chữ o hay x, Mermaid hiểu thành kiểu mũi tên tròn hay chéo: "A---oB" vẽ ra cạnh có đầu hình tròn chứ không phải nối tới đỉnh oB; thêm dấu cách hoặc viết hoa chữ đầu là tránh được. Với mũi tên -->, như "A-->oB", Mermaid vẫn nối tới đỉnh oB như thường. Thứ ba, những ký tự gây lỗi cú pháp, như ngoặc đơn trong nhãn, phải đặt cả nhãn trong ngoặc kép. Tài liệu cũng cho thấy nhãn dùng được ký tự Unicode, nên nhãn tiếng Việt có dấu là được.

Prompt 1: lưu đồ từ mô tả quy trình

Vẽ lưu đồ Mermaid (flowchart TD) cho quy trình dưới đây.
Quy tắc:
- Mã đỉnh ngắn, chữ không dấu, không dấu cách (ví dụ Nop_bai, Kiem_han); nhãn tiếng Việt đặt trong ngoặc kép: Nop_bai["Sinh viên nộp bài"].
- Điều kiện dùng hình thoi {}; nhánh ghi nhãn trên mũi tên: -->|Có| và -->|Không|.
- Không dùng chữ "end" viết thường ở bất kỳ đâu; đỉnh kết thúc tên là Ket_thuc["Kết thúc"].
- Chỉ vẽ đúng các bước và điều kiện có trong mô tả, không thêm bước.
Chỉ trả về khối mã mermaid.

Quy trình:
"""
Sinh viên nộp bài trên hệ thống. Nếu nộp đúng hạn thì chấm theo thang 10. Nếu trễ thì trừ 1 điểm rồi mới chấm.
Chấm xong gửi điểm cho sinh viên.
"""

Quy tắc "nhãn trong ngoặc kép" xử lý luôn chuyện ký tự đặc biệt: nhãn nào có ngoặc đơn, dấu hai chấm hay dấu gạch đều an toàn. "Chỉ vẽ đúng các bước có trong mô tả" chặn thói quen thêm bước "Đăng nhập" hay "Thông báo lỗi" mà quy trình của bạn không có.

Prompt 2: sơ đồ tuần tự giữa các bên

Vẽ sơ đồ tuần tự Mermaid (sequenceDiagram) cho việc sinh viên đặt phòng học qua web.
Các bên: Sinh viên, Trang web, Máy chủ, Cơ sở dữ liệu.
Luồng: sinh viên chọn phòng và giờ; trang web gửi yêu cầu lên máy chủ; máy chủ kiểm phòng trống trong cơ sở dữ liệu;
nếu trống thì lưu đặt phòng và trả về xác nhận; nếu không thì trả về thông báo hết phòng.
Dùng khối alt/else cho hai trường hợp. Tên các bên dùng participant với bí danh ngắn không dấu.
Chỉ trả về khối mã mermaid.

Prompt 3: sơ đồ quan hệ các bảng

Từ mô tả các bảng dưới đây, vẽ sơ đồ quan hệ thực thể Mermaid (erDiagram).
Ghi đúng tên bảng và tên cột như mô tả, kiểu dữ liệu đơn giản (int, string, date), đánh dấu khóa chính PK và khóa ngoại FK.
Quan hệ dùng ký hiệu một-nhiều của Mermaid. Không thêm bảng hay cột không có trong mô tả.

"""
(dán mô tả bảng, hoặc câu lệnh tạo bảng SQL)
"""

Sơ đồ bảng hợp với phần thiết kế trong tài liệu thiết kế; bài prompt viết tài liệu thiết kế có khuôn để đặt sơ đồ vào đúng chỗ.

Prompt 4: sửa một sơ đồ báo lỗi

Sơ đồ Mermaid dưới đây không vẽ được. Thông báo lỗi: [dán thông báo lỗi].
Tìm và sửa lỗi cú pháp, giữ nguyên các bước, nhãn và mũi tên. Liệt kê từng thay đổi đã làm.

"""
(dán mã mermaid)
"""

Yêu cầu liệt kê thay đổi giúp bạn chắc mô hình chỉ sửa cú pháp chứ không đổi nội dung sơ đồ.

Soát sơ đồ bằng code

Đoạn Python dưới đây đọc mã flowchart do AI viết, kiểm dòng đầu là flowchart hay graph với hướng hợp lệ nếu có ghi (không ghi hướng thì Mermaid tự vẽ từ trên xuống), rồi bắt các lỗi tài liệu Mermaid đã cảnh báo: chữ "end" viết thường làm mã đỉnh; nhãn có ký tự đặc biệt mà không nằm trong ngoặc kép; đỉnh bắt đầu bằng o hay x ngay sau dấu nối ---. Nó cũng báo hai mã đỉnh chỉ khác nhau chữ hoa chữ thường, như Cham và cham, vì Mermaid coi đó là hai đỉnh khác nhau, thường là do gõ nhầm. Chương trình chỉ đọc các dạng hay gặp, không thay được việc xem bản vẽ thật.

"""Soát sơ đồ flowchart Mermaid do AI viết, bắt các lỗi mà tài liệu Mermaid cảnh báo (đọc 12/11/2026; các luật dưới
đây đã thử lại bằng chính Mermaid ngày 22/11/2026):
1. Dòng đầu phải là "flowchart" (hoặc "graph"). Hướng có thể bỏ trống (Mermaid tự dùng TB); nếu ghi thì là TB, TD, BT,
   LR hoặc RL, viết hoa.
2. Chữ "end" viết thường làm mã đỉnh sẽ làm hỏng flowchart: phải viết hoa ít nhất một chữ cái, như "End". Chữ end nằm
   trong nhãn, như B[end], thì Mermaid vẫn vẽ được.
3. Nhãn có ký tự đặc biệt như ( ) [ ] { } phải đặt trong ngoặc kép: id1["Bước (1)"].
4. Nối bằng --- (hay --) mà đỉnh sau bắt đầu bằng chữ o hoặc x, như A---oB, sẽ thành mũi tên tròn hoặc chéo;
   A-->oB vẫn là mũi tên thường tới đỉnh oB.
Kiểm thêm: hai mã đỉnh chỉ khác nhau chữ hoa chữ thường (thường là gõ nhầm, Mermaid coi là hai đỉnh khác nhau).
Chỉ dùng thư viện chuẩn; chỉ đọc các dạng hay gặp, không phải bộ phân tích Mermaid đầy đủ.
"""
import re

HUONG = {"TB", "TD", "BT", "LR", "RL"}
DINH = r"([A-Za-z0-9_]+)\s*(\[\[?|\(\(?|\{\{?|>)?"  # mã đỉnh, có thể kèm mở nhãn


def soat(so_do):
    dong = [d.strip() for d in so_do.strip().splitlines() if d.strip() and not d.strip().startswith("%%")]
    bao = []
    dau = dong[0].rstrip(";").split() if dong else []  # "graph TD;" là cú pháp đúng
    if not dau or dau[0] not in ("flowchart", "graph") or len(dau) > 2 or (len(dau) == 2 and dau[1] not in HUONG):
        bao.append("dòng đầu phải là 'flowchart' hoặc 'graph', nếu ghi hướng thì là TB, TD, BT, LR hoặc RL")
    ma_dinh = set()
    for i, d in enumerate(dong[1:], 2):
        if d.lower() in ("end", "subgraph") or d.startswith("subgraph "):
            continue  # từ khóa đóng/mở subgraph
        nhan_dinh = []
        for mo, dong_ngoac in (("[", "]"), ("{", "}"), ("(", ")")):
            mau = rf"[A-Za-z0-9_]+\s*{re.escape(mo)}(.*?){re.escape(dong_ngoac)}(?=\s*(?:--|==|-\.|&|$))"
            nhan_dinh += re.findall(mau, d)
        for nhan in nhan_dinh:
            k = len(nhan) - len(nhan.lstrip("[({"))  # hình [[..]], ((..)), {{..}}: bỏ cặp ngoặc thừa hai đầu
            nhan = nhan[k:len(nhan) - k] if k else nhan
            if not (nhan.startswith('"') and nhan.endswith('"')) and re.search(r"[()\[\]{}]", nhan):
                bao.append(f"dòng {i}: nhãn có ký tự đặc biệt cần ngoặc kép: {nhan}")
        bo_nhan = re.sub(r'"[^"]*"|\|[^|]*\|', " ", d)
        for ma in re.findall(r"(?<![\w-])([A-Za-z_][A-Za-z0-9_]*)(?=\s*[\[({>]|\s*-|\s*$|\s*&|\s*=)", bo_nhan):
            if ma == "end":
                bao.append(f"dòng {i}: mã đỉnh 'end' viết thường làm hỏng sơ đồ")
            ma_dinh.add(ma)
        # Chữ end nằm trong nhãn, như B[end] hay B(end), Mermaid vẫn vẽ được nên không báo.
        if re.search(r"-{2,}[ox][A-Za-z]", d):  # A---oB, A--xB; A-->oB là mũi tên thường tới đỉnh oB
            bao.append(f"dòng {i}: đỉnh bắt đầu bằng o hoặc x ngay sau dấu nối --- sẽ thành mũi tên tròn hoặc chéo")
    theo_thuong = {}
    for ma in sorted(ma_dinh):
        theo_thuong.setdefault(ma.lower(), []).append(ma)
    bao += [f"các mã chỉ khác hoa thường: {', '.join(v)}" for v in theo_thuong.values() if len(v) > 1]
    return bao


SO_DO_MAU = """flowchart TD
    Bat_dau[Sinh viên nộp bài] --> Kiem{Đúng hạn?}
    Kiem -->|Có| Cham[Chấm điểm (thang 10)]
    Kiem -->|Không| Tru[Trừ 1 điểm]
    Tru --> cham
    Cham --> end
    Bat_dau---oNhac[Gửi nhắc]
"""

if __name__ == "__main__":
    for d in soat(SO_DO_MAU):
        print(d)

Với sơ đồ mẫu, chương trình báo bốn điều: nhãn "Chấm điểm (thang 10)" có ngoặc đơn mà không có ngoặc kép; dòng "Cham --> end" dùng chữ end viết thường; dòng "Bat_dau---oNhac" sẽ thành mũi tên tròn; và hai mã Cham, cham. Phần kiểm đi kèm kiểm từng cảnh báo của tài liệu bằng các trường hợp làm tay, cả trường hợp đúng không bị báo, như nhãn có ngoặc đơn đặt trong ngoặc kép, "A --- oB" có dấu cách, "A-->oB", dòng đầu không ghi hướng, hay "end" dùng để đóng một nhóm subgraph; các trường hợp này được đối chiếu với kết quả chạy thật bộ phân tích của Mermaid.

Bốn lỗi Mermaid hay gặp Theo tài liệu flowchart của Mermaid, đọc 12/11/2026 Chữ endViết thườnglàm hỏng sơ đồ Ký tự đặc biệtNhãn có ngoặc:đặt trong ngoặc kép o và xA---oB thànhmũi tên tròn Hoa thườngCham và cham làhai đỉnh khác Xem bản vẽ rồi mới dán vào báo cáo
Bốn lỗi Mermaid hay gặp Chữ endViết thườnglàm hỏng sơ đồ Ký tự đặc biệtNhãn có ngoặc:đặt trong ngoặc kép o và xA---oB thànhmũi tên tròn Hoa thườngCham và cham làhai đỉnh khác Xem bản vẽ rồi mới dán vào báo cáo
Hình 1. Bốn lỗi hay gặp khi AI viết flowchart Mermaid: chữ end viết thường làm hỏng sơ đồ; nhãn có ngoặc phải đặt trong ngoặc kép; A---oB thành mũi tên tròn; Cham và cham là hai đỉnh khác nhau. Xem bản vẽ rồi mới dán vào báo cáo.

Khi kết quả chưa đúng thì sửa prompt thế nào

  • Sơ đồ có bước bạn không nói. Nhắc "chỉ vẽ đúng các bước có trong mô tả" và yêu cầu liệt kê các bước trước khi vẽ để bạn duyệt.
  • Sơ đồ rối, mũi tên chéo nhau. Đổi hướng TD sang LR, hoặc chia thành hai sơ đồ nhỏ; nhờ AI gom các bước phụ vào một nhóm subgraph.
  • Lỗi cú pháp. Chạy đoạn code soát và dán thông báo lỗi vào prompt 4. Thêm sẵn các quy tắc về ngoặc kép và chữ end vào prompt 1 cho lần sau.
  • Nhãn quá dài làm hộp to. Giới hạn nhãn khoảng sáu chữ, phần giải thích để trong văn bản báo cáo.
  • Nhầm loại sơ đồ, như dùng lưu đồ cho tương tác giữa nhiều bên. Nói rõ loại sơ đồ: lưu đồ cho các bước và điều kiện, sơ đồ tuần tự cho ai gửi gì cho ai, sơ đồ quan hệ cho các bảng.
  • Tên tiếng Việt làm mã đỉnh. Yêu cầu mã đỉnh không dấu, tiếng Việt chỉ nằm trong nhãn.

Xem và đưa sơ đồ vào báo cáo

Có nhiều cách xem sơ đồ: dán vào một tệp Markdown trên GitHub, dùng phần mở rộng xem trước Mermaid trong trình soạn thảo code, hoặc trình soạn thảo trực tuyến của chính dự án Mermaid. Khi đã ưng, xuất ra hình SVG hoặc PNG để dán vào báo cáo Word. Giữ lại tệp chữ Mermaid cùng báo cáo: lần sau thầy yêu cầu sửa một bước, bạn sửa một dòng chữ rồi xuất lại, thay vì vẽ lại cả hình. Trước khi nộp, đọc lại sơ đồ một lượt và so với quy trình thật; một mũi tên sai hướng trong báo cáo dễ bị hỏi lại khi bảo vệ. Nếu báo cáo có nhiều sơ đồ, giữ cùng một quy ước cho tất cả: cùng hướng vẽ, cùng cách đặt tên mã đỉnh, cùng cách ghi nhãn điều kiện. Đưa bộ quy ước đó vào đầu mọi prompt để các sơ đồ trông như do một người vẽ.

Ví dụ: lưu đồ chấm bài trong báo cáo đồ án

Nhóm bạn cần lưu đồ quy trình chấm bài cho chương thiết kế của báo cáo. Lần đầu nhờ AI không có quy tắc, sơ đồ có "end" viết thường và một nhãn chứa ngoặc đơn, nên không vẽ được. Đoạn code soát chỉ ra đúng hai dòng đó, cộng thêm mã "cham" gõ thiếu chữ hoa khiến lưu đồ có một hộp thừa. Nhóm dùng prompt 1 với đủ quy tắc, nhận sơ đồ vẽ được ngay, đối chiếu với quy trình thật và phát hiện AI vẫn thêm một bước "đăng nhập"; nhóm xóa bước đó. Sơ đồ được lưu thành tệp Markdown trong kho của nhóm và xuất hình SVG cho báo cáo.

Cẩn thận
  • Dùng "end" viết thường trong flowchart.
  • Để nhãn có ngoặc đơn, dấu hai chấm mà không đặt trong ngoặc kép.
  • Dùng tiếng Việt có dấu làm mã đỉnh.
  • Để AI tự thêm bước không có trong quy trình thật.
  • Dán sơ đồ vào báo cáo mà không xem bản vẽ.
  • Chỉ giữ hình xuất ra mà bỏ mất tệp chữ Mermaid gốc.

Câu hỏi thường gặp

Mermaid là gì?

Là công cụ vẽ sơ đồ từ chữ, như lưu đồ, sơ đồ tuần tự, sơ đồ quan hệ dữ liệu.

Vì sao sơ đồ Mermaid AI viết không vẽ được?

Thường do chữ end viết thường, nhãn có ký tự đặc biệt không trong ngoặc kép, hoặc sai dòng đầu.

GitHub có hiển thị sơ đồ Mermaid không?

Có, trong tệp Markdown, issue, pull request, thảo luận và wiki.

Nhãn tiếng Việt có dấu dùng được trong Mermaid không?

Được; nên đặt nhãn trong ngoặc kép và giữ mã đỉnh không dấu.

Học tiếp

Nếu bạn muốn học Python và AI bài bản cùng giảng viên, tham khảo khóa học AI của Big-O Coding.

Muốn học bài bản cùng giảng viên?

Khóa AI – Introduction to Machine Learning: nền tảng Máy học từ thuật toán cơ bản đến Neural Networks và LLM, học bằng Python. Học thử buổi 1 miễn phí.

Xem Khóa AI

Nguồn tham khảo

Chia sẻ: Facebook LinkedIn
Nhắn Zalo tư vấnZalo Gọi 0937 401 483