Hướng dẫn dùng AI

Prompt viết hàm từ yêu cầu: đặc tả trước, code sau

Muốn AI viết một hàm dùng được, bạn phải mô tả hợp đồng của hàm trước khi xin code. Một prompt tốt nêu kiểu dữ liệu, hành vi, lỗi, ví dụ và tiêu chí kiểm; phần mã chỉ đến sau khi các điểm mơ hồ đã được xử lý.

Ý chính
  • Chưa xin code: cho AI lập bảng hợp đồng (tham số, kiểu, giá trị trả về, lỗi) và hỏi lại chỗ mơ hồ trước.
  • Chốt bằng ví dụ: ít nhất một ca thường, một ca biên và một dữ liệu không hợp lệ, mỗi ca có kết quả cụ thể.
  • Ví dụ xuyên suốt: normalize_phone("090 123-4567") trả "0901234567"; chuỗi rỗng phải báo lỗi.

Bắt đầu từ một ví dụ cụ thể

Ví dụ xuyên suốt bài là hàm normalize_phone chuẩn hóa số điện thoại người dùng nhập. Thay vì xin code ngay, bạn chốt trước ba điều: hàm nhận chuỗi, bỏ dấu cách và dấu gạch, báo lỗi khi chuỗi rỗng. Khi đó "090 123-4567" phải trả về "0901234567", và mọi prompt bên dưới đều nhằm biến những lựa chọn như vậy thành hợp đồng kiểm được.

PROMPT VIẾT HÀMinput: strrỗng → lỗibỏ dấu cách, dấu gạchdef normalize_phone(raw): if not raw: raise ValueError return re.sub("[ -]", "", raw)VÍ DỤ KIỂM ĐƯỢCnormalize_phone("090 123-4567") → "0901234567"
PROMPT VIẾT HÀM input: str rỗng → lỗi bỏ dấu cách, dấu gạch def normalize_phone(raw): if not raw: raise ValueError return re.sub("[ -]", "", raw) VÍ DỤ KIỂM ĐƯỢC normalize_phone("090 123-4567") → "0901234567"
Hình 1. normalize_phone("090 123-4567") → "0901234567".

Vì sao “viết cho tôi một hàm” chưa đủ

AI phải tự đoán ngôn ngữ, kiểu vào, kiểu ra, dữ liệu xấu và cách báo lỗi. Hai bản code đều có thể hợp với câu yêu cầu ngắn nhưng hành vi khác nhau. Trước khi viết prompt, hãy hoàn thành một câu: hàm nhận gì, trả gì và điều gì phải luôn đúng. Nếu chưa nói được, yêu cầu AI hỏi lại thay vì cho phép nó tự chọn.

Viết hợp đồng của hàm

Hợp đồng gồm tên tạm, tham số, kiểu, giá trị trả về, tác dụng phụ, ngoại lệ và giới hạn. Nếu yêu cầu còn ở mức cả một tính năng, hãy làm bước chuyển yêu cầu thành đặc tả trước rồi mới tách ra từng hàm. Với hàm chuẩn hóa số điện thoại, cần nói có giữ mã quốc gia không, ký tự nào được bỏ và input rỗng xử lý thế nào. Đừng dùng từ “hợp lệ” mà không định nghĩa; hãy đưa ví dụ đúng, sai và kết quả cụ thể.

Cho ví dụ trước khi cho code

Ví dụ đầu vào-đầu ra hoạt động như test chấp nhận. Chọn ít nhất một trường hợp thường, một biên và một dữ liệu không hợp lệ. Nếu AI không thể dự đoán ba ví dụ theo cùng một quy tắc, đặc tả còn mâu thuẫn. Hãy sửa bảng ví dụ trước, vì sửa yêu cầu rẻ hơn sửa một hàm đã lan sang nhiều tệp.

Giới hạn phạm vi thay đổi

Trong dự án, nói rõ tệp được sửa, interface phải giữ, thư viện được phép và điều không được làm. Một coding agent có thể nhìn cả kho mã rồi refactor ngoài yêu cầu. Hãy yêu cầu chỉ tạo hàm và test liên quan, báo riêng các vấn đề khác, không đổi tên công khai hoặc thêm phụ thuộc nếu chưa được duyệt.

Kiểm code AI tạo

Đọc từng nhánh, chạy ví dụ đã nêu và bổ sung dữ liệu rỗng, cực trị, Unicode hoặc kích thước lớn tùy bài. Kiểm độ phức tạp và tài liệu API của thư viện. Code chạy một ví dụ không chứng minh đúng. Nếu bạn không giải thích được vì sao hàm dừng và trả kết quả, chưa nên chép vào dự án.

Khi không nên nhờ AI viết hàm

Không dán bí mật, dữ liệu khách hàng hay thuật toán độc quyền vào công cụ chưa được duyệt. Với mã xác thực, thanh toán, mật mã hoặc thao tác xóa dữ liệu, cần tiêu chuẩn và review chuyên môn. AI vẫn có thể giúp lập checklist hoặc tạo ví dụ giả, nhưng quyết định thiết kế và kiểm bảo mật phải thuộc người chịu trách nhiệm.

Bốn prompt mẫu chép dùng ngay

Prompt 1: làm rõ yêu cầu trước

Tôi cần viết một hàm [mục đích] bằng [ngôn ngữ và phiên bản]. Hiện tôi mới có yêu cầu thô: [dán yêu cầu]. Chưa viết code. Hãy lập bảng gồm: tham số và kiểu, giá trị trả về, quy tắc xử lý, tác dụng phụ, trường hợp lỗi, giới hạn kích thước và các điểm còn mơ hồ. Sau bảng, hãy hỏi tối đa 7 câu quan trọng theo thứ tự ảnh hưởng. Không tự chọn hành vi khi yêu cầu chưa nói rõ.

Prompt 2: chốt hợp đồng bằng ví dụ

Dựa trên hợp đồng hàm dưới đây, hãy tạo 10 ví dụ input-output: 4 trường hợp thường, 3 ca biên, 2 dữ liệu không hợp lệ và 1 trường hợp kích thước lớn. Với mỗi ví dụ, giải thích một câu vì sao kết quả đúng theo quy tắc; không viết code. Nếu hai quy tắc mâu thuẫn, dừng và chỉ ra đúng chỗ mâu thuẫn. Hợp đồng: [dán hợp đồng đã duyệt].

Prompt 3: viết phiên bản nhỏ nhất

Hãy viết hàm [tên hàm] bằng [ngôn ngữ] đúng hợp đồng và các ví dụ đã duyệt bên dưới. Ràng buộc: không thêm thư viện ngoài [danh sách]; không đổi interface; không sửa tệp khác; ưu tiên cách rõ ràng; ghi độ phức tạp; xử lý lỗi đúng đặc tả. Trả về theo thứ tự: code, bảng ánh xạ từng quy tắc sang dòng code, rồi lệnh chạy test. Hợp đồng và ví dụ: [dán nội dung].

Prompt 4: phản biện hàm đã có

Đây là hợp đồng, code và test của một hàm. Chưa viết lại. Hãy tìm quy tắc chưa được test, nhánh có thể sai, hành vi phụ, rủi ro bảo mật và input gây lỗi. Với mỗi nhận xét, đưa một test có input và kết quả mong đợi. Chỉ đề xuất bản vá nhỏ nhất sau danh sách test; không refactor ngoài phạm vi. [dán hợp đồng] [dán code] [dán test].

Khi kết quả chưa đúng thì sửa prompt thế nào

Nếu AI viết code quá sớm, thêm câu “chưa viết code; đầu ra duy nhất là câu hỏi và bảng hợp đồng”. Nếu hàm dài, giới hạn một trách nhiệm và một tệp. Nếu nó tự thêm thư viện, liệt kê chính xác thư viện được phép. Nếu test chỉ có đường thuận, yêu cầu phân loại ca thường, biên, lỗi và kích thước lớn. Khi kết quả vẫn khác ý, đừng nói “làm tốt hơn”; trích đúng quy tắc bị vi phạm và đưa một phản ví dụ.

Bài thực hành

Chọn hàm chuẩn hóa chuỗi đơn giản. Tự viết năm ví dụ, chạy Prompt 1 rồi trả lời câu hỏi. Dùng Prompt 2 để tìm điểm bạn bỏ sót. Chỉ sau khi bảng ví dụ ổn mới chạy Prompt 3. Cuối cùng, đổi một quy tắc và xem AI có sửa đúng phần liên quan mà giữ interface không.

Ca mẫu: chuẩn hóa số điện thoại mà không tự đoán

Giả sử sản phẩm nhận số Việt Nam do người dùng nhập. Chuỗi có thể chứa khoảng trắng và dấu gạch, nhưng chưa có quyết định về mã quốc gia, số máy lẻ hay chữ cái. Một yêu cầu vội như “làm sạch số điện thoại” sẽ khiến AI tự chọn quy tắc. Hãy bắt đầu bằng bảng năm hàng: dữ liệu thô, kết quả mong đợi, quy tắc được dùng, lỗi phải báo và lý do. Với 090 123-4567, bạn có thể đồng ý bỏ ký tự trình bày; với +84 90 123 4567, phải chốt có đổi về số nội địa hay giữ E.164. Chuỗi rỗng, None và ký tự chữ cần được phân loại riêng. Sau khi hợp đồng ổn, yêu cầu một hàm thuần không ghi log, không gọi mạng và không sửa input. Chạy test cho từng hàng rồi đọc nhánh xử lý thay vì chỉ nhìn dấu xanh. Nếu sản phẩm sau này hỗ trợ nhiều quốc gia, đừng kéo yêu cầu đó vào bản đầu; ghi nó thành giới hạn đã biết. Ca mẫu này cho thấy giá trị chính của prompt không phải sinh code nhanh, mà biến các lựa chọn ngầm thành quyết định có thể kiểm.

Prompt thứ năm: tự kiểm bằng tình huống của bạn

Tôi có hàm chuẩn hóa số điện thoại với ba ví dụ đã duyệt. Hãy tạo bảng truy vết từ từng quy tắc nghiệp vụ tới nhánh code và test chứng minh. Sau đó tìm một cặp đầu vào khiến hai quy tắc xung đột. Không sửa code ngay. Nếu thấy lỗ hổng, hãy viết lại đúng một câu trong hợp đồng và thêm một test đỏ nhỏ nhất. Chờ tôi xác nhận expected output rồi mới đề xuất bản vá. Cuối cùng kiểm chữ ký hàm, kiểu trả về, ngoại lệ và độ phức tạp còn đúng giới hạn ban đầu.

Câu hỏi thường gặp

Có nên cho AI viết code ngay từ câu yêu cầu đầu tiên không?

Không nên. Hãy để AI lập bảng hợp đồng và hỏi lại trước; chỉ xin code khi kiểu vào, kiểu ra, cách báo lỗi và các ví dụ đã được bạn duyệt.

Cần bao nhiêu ví dụ trước khi xin code?

Ít nhất ba: một trường hợp thường, một ca biên và một dữ liệu không hợp lệ. Hàm có nhiều quy tắc thì mỗi quy tắc nên có ví dụ riêng.

Dùng assert để kiểm dữ liệu người dùng nhập có được không?

Không. Python bỏ qua lệnh assert khi chạy với tùy chọn -O, nên lỗi dữ liệu phải báo bằng ngoại lệ như ValueError hoặc TypeError.

Học tiếp

Muốn học bài bản cùng giảng viên?

Khóa AI – Introduction to Machine Learning: nền tảng Máy học từ thuật toán cơ bản đến Neural Networks và LLM, học bằng Python. Học thử buổi 1 miễn phí.

Xem Khóa AI

Nguồn tham khảo

Chia sẻ: Facebook LinkedIn
Nhắn Zalo tư vấnZalo Gọi 0937 401 483