- Bartz kiện Anthropic (23/6/2025): huấn luyện mô hình bằng sách là sử dụng hợp lý, nhưng việc tải sách lậu để lập thư viện thì phải ra xét xử. Vụ kiện dàn xếp 1,5 tỷ USD, khoảng 3.000 USD mỗi tác phẩm, được duyệt ngày 20/7/2026.
- Kadrey kiện Meta (25/6/2025): Meta thắng vì nguyên đơn thiếu chứng cứ, nhưng thẩm phán viết rõ phán quyết không có nghĩa việc dùng sách để huấn luyện là hợp pháp.
- Thomson Reuters kiện Ross: Ross thua ở tòa sơ thẩm (11/2/2025) và tòa phúc thẩm (29/9/2026), vì chép tóm tắt án để làm sản phẩm cạnh tranh, và AI của Ross không tạo sinh.
- New York Times kiện OpenAI, Microsoft: đang được xử chung với các vụ khác tại New York; các văn bản tòa đọc được chưa có phán quyết về sử dụng hợp lý.
- Việt Nam: Luật Sở hữu trí tuệ sửa năm 2025 và Nghị định 134/2026 cho dùng dữ liệu đã công bố để huấn luyện AI phi thương mại; khai thác thương mại phải trả tiền bản quyền.
Bài viết tóm tắt phán quyết và văn bản luật, không phải tư vấn pháp lý. Tài liệu tòa án Mỹ đọc từ trang của tòa và kho govinfo.gov, văn bản Việt Nam đọc trên Công báo, đều ngày 12/11/2026. Bản án ở Mỹ chỉ ràng buộc trong phạm vi của nó và không áp dụng tại Việt Nam.
Vì sao các hãng AI bị kiện
Để huấn luyện một mô hình ngôn ngữ, hãng phải sao chép rất nhiều văn bản. Chủ sở hữu sách, báo, ảnh cho rằng việc sao chép đó cần xin phép và trả tiền. Ở Mỹ, câu hỏi pháp lý chính là việc sao chép ấy có được coi là sử dụng hợp lý theo Điều 107 Luật Bản quyền hay không. Tòa xét bốn yếu tố: mục đích và tính chất của việc dùng, kể cả có thương mại hay không; bản chất của tác phẩm; lượng nội dung bị dùng; và ảnh hưởng tới thị trường của tác phẩm. Yếu tố đầu thường xoay quanh việc dùng có "chuyển hóa" (transformative) hay không, tức có tạo ra mục đích mới hay chỉ thay thế bản gốc.
Bartz kiện Anthropic: huấn luyện thì được, sách lậu thì không
Ba tác giả kiện Anthropic tại Tòa Liên bang quận Bắc California (vụ số 3:24-cv-05417). Trong lệnh ngày 23/6/2025, thẩm phán William Alsup tách ba việc. Một, dùng sách để huấn luyện Claude và các mô hình trước đó được coi là chuyển hóa ở mức rất cao và là sử dụng hợp lý. Hai, mua sách in rồi quét thành bản số cũng là sử dụng hợp lý, vì một lý do khác: chỉ đổi định dạng của bản đã mua. Ba, việc tải sách từ các thư viện lậu để lập kho sách trung tâm thì không được coi như bản dùng để huấn luyện; phần này phải đưa ra xét xử, kể cả về tiền bồi thường. Lệnh còn viết việc sau này mua lại cuốn sách đã lấy cắp không xóa được trách nhiệm.
Phiên xử không diễn ra vì hai bên dàn xếp. Theo thông báo do tòa duyệt trên trang dàn xếp chính thức, quỹ dàn xếp là 1,5 tỷ USD, tương đương khoảng 3.000 USD cho mỗi tác phẩm trước khi trừ phí. Thông báo ghi Anthropic đã tải khoảng 7 triệu tệp từ Library Genesis và Pirate Library Mirror, hai kho dữ liệu bị cáo buộc là sách lậu, và phải hủy các bản đã tải. Trang này ghi tòa duyệt chính thức ngày 20/7/2026.
Kadrey kiện Meta: Meta thắng, nhưng không phải giấy phép
Mười ba tác giả kiện Meta vì tải sách của họ từ các thư viện ngầm (shadow library) để huấn luyện Llama. Ngày 25/6/2025, thẩm phán Vince Chhabria cho Meta thắng phần này, với lý do nguyên đơn đưa ra lập luận sai: Llama không chép lại được đủ đoạn văn để gây hại, và tác giả không có quyền đòi thị trường cấp phép dữ liệu huấn luyện. Lập luận có thể thắng, rằng mô hình sẽ tạo ra vô số tác phẩm na ná làm loãng thị trường của tác giả, thì nguyên đơn hầu như không đưa chứng cứ.
Điều đáng nhớ là phần thẩm phán viết thêm: trong nhiều trường hợp, chép tác phẩm có bản quyền để huấn luyện AI tạo sinh mà không xin phép sẽ là bất hợp pháp. Ông cũng nói rõ phán quyết chỉ áp dụng cho mười ba tác giả này và không có nghĩa việc Meta dùng sách là hợp pháp.
Thomson Reuters kiện Ross: thua cả hai cấp
Ross Intelligence làm công cụ tìm kiếm pháp lý và dùng các đoạn tóm tắt án (headnote) của Westlaw, sản phẩm của Thomson Reuters, để huấn luyện. Ngày 11/2/2025, Tòa Liên bang Delaware kết luận đó không phải sử dụng hợp lý. Ngày 29/9/2026, Tòa phúc thẩm Liên bang khu vực 3 (vụ số 25-2153) giữ nguyên: tóm tắt án đủ sáng tạo để được bảo hộ, còn Ross dùng chúng cho đúng mục đích của Westlaw để làm đối thủ cạnh tranh trực tiếp.
Tòa phúc thẩm nhấn mạnh AI của Ross không phải AI tạo sinh: nó chỉ trả về đoạn trích từ các bản án có sẵn. Tòa phân biệt rõ trường hợp này với vụ Bartz, nơi mô hình tạo ra câu trả lời mới. Vì vậy phán quyết Ross không trả lời thẳng câu hỏi về chatbot như ChatGPT hay Claude.
New York Times kiện OpenAI và Microsoft: vẫn đang xử
New York Times nộp đơn kiện ngày 27/12/2023 tại Tòa Liên bang quận Nam New York. Trong ý kiến ngày 04/4/2025, thẩm phán Sidney Stein giữ lại các khiếu nại xâm phạm bản quyền trực tiếp, kể cả với hành vi xảy ra hơn ba năm trước khi nộp đơn, và khiếu nại xâm phạm gián tiếp, đồng thời bác một phần khiếu nại theo luật DMCA. Một ngày trước đó, Hội đồng Tư pháp về Tố tụng đa quận (JPML) gộp mười hai vụ kiện về bản quyền nhắm vào OpenAI thành vụ tổng hợp "In re: OpenAI, Inc. Copyright Infringement Litigation" (MDL số 3143) do thẩm phán Stein xử. Đến ngày 29/9/2026, ý kiến của tòa phúc thẩm vụ Ross vẫn gọi đây là vụ đang được xét. Trong các văn bản của tòa mà bài này đọc được, chưa có phán quyết nào về sử dụng hợp lý trong vụ New York Times.
Cơ quan Bản quyền Mỹ nghĩ gì
Phần 3 báo cáo về AI của Cơ quan Bản quyền Mỹ, bản trước xuất bản ngày 9/5/2025, kết luận nhiều cách dùng tác phẩm để huấn luyện có khả năng là chuyển hóa, nhưng có hợp lý hay không còn tùy dùng tác phẩm nào, lấy từ nguồn nào, cho mục đích gì và kiểm soát đầu ra ra sao. Báo cáo viết việc dùng khối lượng lớn tác phẩm để tạo nội dung cạnh tranh với chính chúng trên thị trường, nhất là khi lấy dữ liệu bằng đường bất hợp pháp, vượt quá giới hạn của sử dụng hợp lý. Ngày 12/11/2026, trang AI của Cơ quan này vẫn ghi bản cuối của Phần 3 sẽ ra sau.
EU: được khai thác dữ liệu, trừ khi chủ sở hữu từ chối
Chỉ thị (EU) 2019/790 có hai ngoại lệ cho khai thác văn bản và dữ liệu (text and data mining). Điều 3 dành cho tổ chức nghiên cứu và tổ chức di sản văn hóa. Điều 4 cho mọi người khai thác tác phẩm tiếp cận hợp pháp, với điều kiện chủ sở hữu chưa bảo lưu quyền một cách phù hợp, ví dụ bằng cách máy đọc được với nội dung đăng trực tuyến. Đạo luật AI của EU nối tiếp: Điều 53 buộc nhà cung cấp mô hình AI đa dụng có chính sách tôn trọng các bảo lưu đó và công bố bản tóm tắt nội dung dùng để huấn luyện.
Việt Nam: Luật Sở hữu trí tuệ sửa năm 2025 và Nghị định 134/2026
Luật số 131/2025/QH15 thêm khoản 5 Điều 7 Luật Sở hữu trí tuệ, hiệu lực từ 01/4/2026: tổ chức, cá nhân được dùng văn bản và dữ liệu đã công bố hợp pháp, công chúng được tiếp cận, để nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, huấn luyện AI, miễn không ảnh hưởng bất hợp lý tới quyền của tác giả. Với tác phẩm có quyền tác giả, Nghị định 134/2026/NĐ-CP (hiệu lực 09/4/2026) đặt điều kiện cụ thể:
- Điều 37a: dữ liệu phải được công bố hợp pháp, tiếp cận bằng cách hợp pháp từ nguồn hợp pháp, không phá biện pháp công nghệ bảo vệ quyền. Việc dùng chỉ nhằm nghiên cứu, thử nghiệm, huấn luyện và không nhằm mục đích thương mại; đầu ra không được thay thế thị trường của tác phẩm gốc.
- Điều 37b: tác giả có quyền bảo lưu, tức không cho dùng tác phẩm của mình để huấn luyện, bằng siêu dữ liệu, biện pháp công nghệ hoặc thông tin quản lý quyền mà máy đọc được, hoặc công bố trên trang của tổ chức quản lý tập thể được ủy quyền. Bảo lưu này không áp dụng với việc dùng đáp ứng đủ các điều kiện ở Điều 37a.
- Điều 37c: người dùng dữ liệu phải lưu hồ sơ kỹ thuật, dữ liệu huấn luyện và tôn trọng bảo lưu; khi khai thác thương mại phải trả tiền bản quyền kể từ khi sử dụng.
Luật Trí tuệ nhân tạo cũng cấm thu thập, xử lý dữ liệu để huấn luyện AI trái luật sở hữu trí tuệ (Điều 7 khoản 3). Các quy định này mới có hiệu lực từ tháng 4/2026, nên cách áp dụng trong từng vụ việc còn phải chờ thực tế.
Bạn nên làm gì
Nếu bạn tự huấn luyện mô hình cho đồ án, hãy chọn bộ dữ liệu có giấy phép rõ ràng (xem bài bộ dữ liệu để luyện AI), ghi lại nguồn và ngày tải, không lấy dữ liệu từ kho lậu, không vượt tường trả phí. Bài học lớn nhất của vụ Bartz là nguồn dữ liệu: cùng là huấn luyện, nhưng sách mua hợp pháp và sách lậu dẫn tới hai kết luận khác nhau.
Nếu bạn viết blog và không muốn bài của mình bị dùng để huấn luyện, Điều 37b quy định cách làm: ghi bảo lưu ở dạng máy đọc được, gắn với bản gốc hoặc bản sao điện tử và công khai rõ ràng. Nếu bạn dùng đầu ra của AI, phần quyền với đầu ra có trong bài quyền tác giả với nội dung do AI tạo ra.
- Đọc một phán quyết ở Mỹ rồi kết luận "huấn luyện AI luôn hợp pháp": vụ Kadrey nói điều ngược lại, và vụ Ross cho thấy AI không tạo sinh vẫn có thể thua.
- Nghĩ dữ liệu đăng công khai trên mạng là dùng thoải mái: Nghị định 134/2026 còn đòi tiếp cận hợp pháp, không phá biện pháp bảo vệ và chỉ miễn phí khi phi thương mại.
- Dùng bộ sách tải từ kho lậu cho đồ án "vì chỉ để học".
- Không lưu nguồn dữ liệu, đến khi cần chứng minh thì không có gì (Điều 37c).
Câu hỏi thường gặp
New York Times kiện OpenAI đến đâu rồi?
Vụ kiện nộp ngày 27/12/2023, đã qua giai đoạn bác đơn (ý kiến ngày 04/4/2025) và được xử chung trong vụ tổng hợp MDL số 3143 tại New York. Theo các văn bản tòa đọc được, chưa có phán quyết về sử dụng hợp lý.
Anthropic phải trả bao nhiêu?
Quỹ dàn xếp là 1,5 tỷ USD, khoảng 3.000 USD mỗi tác phẩm trước khi trừ phí, theo thông báo do tòa duyệt. Tòa duyệt chính thức ngày 20/7/2026.
Fair use có áp dụng ở Việt Nam không?
Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam quy định theo cách liệt kê: Điều 25 nêu từng trường hợp được dùng tác phẩm đã công bố mà không phải xin phép. Từ năm 2026 có thêm quy định riêng cho dữ liệu huấn luyện AI ở Điều 7 và Nghị định 134/2026.
Huấn luyện mô hình cho đồ án ở trường có phải xin phép không?
Nếu dùng dữ liệu đã công bố hợp pháp, tiếp cận hợp pháp và chỉ cho nghiên cứu, phi thương mại, khoản 5 Điều 7 Luật Sở hữu trí tuệ cho phép, với các điều kiện ở Điều 37a Nghị định 134/2026. Mô hình đó sau này đem khai thác thương mại thì phải trả tiền bản quyền theo Điều 37c.
Học tiếp
- Quyền tác giả với nội dung do AI tạo ra: luật nói gì, điều khoản nói gì
- Bộ dữ liệu để luyện AI: Kaggle, UCI, Hugging Face Datasets
- Đọc README và LICENSE: dùng mã nguồn mở đúng luật
Khóa AI – Introduction to Machine Learning: nền tảng Máy học từ thuật toán cơ bản đến Neural Networks và LLM, học bằng Python. Học thử buổi 1 miễn phí.
Nguồn tham khảo
- govinfo.gov: Bartz v. Anthropic, Order on Fair Use, N.D. Cal., 23/6/2025 (đọc 12/11/2026)
- Trang dàn xếp Anthropic Copyright Settlement: tòa duyệt chính thức ngày 20/7/2026 (đọc 12/11/2026)
- govinfo.gov: Kadrey v. Meta Platforms, lệnh ngày 25/6/2025 (đọc 12/11/2026)
- govinfo.gov: Thomson Reuters v. Ross Intelligence, D. Del., 11/2/2025 (đọc 12/11/2026)
- Tòa phúc thẩm Liên bang khu vực 3: Thomson Reuters v. Ross, số 25-2153, 29/9/2026 (đọc 12/11/2026)
- Tòa Liên bang quận Nam New York: New York Times v. Microsoft và OpenAI, ý kiến ngày 04/4/2025 (đọc 12/11/2026)
- U.S. Copyright Office: Part 3, Generative AI Training, bản trước xuất bản 9/5/2025 (đọc PDF 12/11/2026)
- EUR-Lex: Chỉ thị (EU) 2019/790, Điều 3 và Điều 4 (đọc 12/11/2026)
- Công báo: Nghị định 134/2026/NĐ-CP, Điều 37a đến 37c (đọc 12/11/2026)


