- Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/3/2026. Hệ thống AI đã chạy từ trước có 18 tháng (y tế, giáo dục, tài chính) hoặc 12 tháng (lĩnh vực khác) để tuân thủ.
- Luật chia hệ thống AI thành rủi ro cao, trung bình và thấp. Nhà cung cấp tự phân loại trước khi đưa vào sử dụng; danh mục rủi ro cao do Thủ tướng ban hành.
- Âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo ra phải được đánh dấu ở dạng máy đọc được; nội dung giả lập ngoại hình, giọng nói của người thật phải có nhãn dễ nhận biết.
- Dùng AI để học là hợp pháp. Điều bị cấm là dùng AI giả mạo người thật để lừa dối, tẩy xóa nhãn bắt buộc, hay dùng dữ liệu trái luật để huấn luyện AI.
Bài viết tóm tắt văn bản pháp luật, không phải tư vấn pháp lý. Mỗi ý ghi số điều để bạn đối chiếu văn bản gốc, đọc trên Công báo ngày 12/11/2026. Với một việc cụ thể, bạn nên hỏi luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Luật Trí tuệ nhân tạo là luật gì
Luật số 134/2025/QH15 do Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025 và được đăng Công báo số 40 ngày 22/01/2026. Luật có 8 chương, 35 điều, điều chỉnh mọi khâu của hệ thống AI tại Việt Nam, từ nghiên cứu, phát triển tới cung cấp, triển khai và sử dụng (Điều 1). Hoạt động AI chỉ phục vụ quốc phòng, an ninh, cơ yếu nằm ngoài phạm vi. Điều 2 ghi luật áp dụng cả với tổ chức, cá nhân nước ngoài tham gia hoạt động AI tại Việt Nam.
Đây là luật khung, giao Chính phủ quy định chi tiết. Hai văn bản hướng dẫn đã có trên Công báo. Nghị định 142/2026/NĐ-CP ngày 30/4/2026, hiệu lực từ 01/5/2026, quy định cách phân loại rủi ro, đánh dấu và gắn nhãn. Quyết định 33/2026/QĐ-TTg ngày 30/6/2026, hiệu lực từ 15/8/2026, ban hành Danh mục hệ thống AI có rủi ro cao.
Điều 34 ghi luật có hiệu lực từ 01/3/2026. Theo Điều 35, hệ thống đã hoạt động trước ngày đó có 18 tháng để tuân thủ nếu thuộc y tế, giáo dục, tài chính và 12 tháng nếu thuộc lĩnh vực khác, tức đến 01/9/2027 và 01/3/2027.
Bạn đóng vai nào trong luật
Nghĩa vụ đi theo vai, không theo tên công cụ. Điều 3 định nghĩa bốn vai:
- Nhà phát triển thiết kế, huấn luyện, kiểm thử hoặc tinh chỉnh mô hình và trực tiếp kiểm soát dữ liệu huấn luyện, tham số.
- Nhà cung cấp đưa hệ thống ra thị trường hoặc vào sử dụng dưới tên, thương hiệu của mình, dù hệ thống do mình làm hay do bên thứ ba làm.
- Bên triển khai dùng hệ thống trong hoạt động nghề nghiệp, thương mại, cung cấp dịch vụ; không gồm việc dùng cho mục đích cá nhân, phi thương mại.
- Người sử dụng trực tiếp tương tác với hệ thống hoặc dùng kết quả đầu ra.
Ví dụ: bạn hỏi chatbot để ôn bài thì là người sử dụng. Nhóm bạn gọi API của một hãng để làm chatbot tuyển sinh mang tên nhóm cho người khác dùng thì nhóm là nhà cung cấp. Một trung tâm dùng phần mềm AI chấm bài để xếp lớp là bên triển khai.
Ba mức rủi ro
Điều 9 chia hệ thống AI thành ba mức. Rủi ro cao là hệ thống có thể gây thiệt hại đáng kể đến tính mạng, sức khỏe, quyền lợi hợp pháp của người khác, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng. Rủi ro trung bình là hệ thống có thể làm người dùng nhầm lẫn hoặc bị thao túng vì họ không biết mình đang tương tác với AI, hay không biết nội dung do AI tạo ra. Rủi ro thấp là phần còn lại.
Nghị định 142/2026 làm rõ: việc phân loại áp dụng cho hệ thống AI, không cho mô hình AI (Điều 6); rủi ro cao nghĩa là có tên trong danh mục của Thủ tướng; và Điều 9 loại khỏi nhóm rủi ro trung bình các công cụ chỉ chỉnh sửa kỹ thuật, không tạo nội dung mới, các công cụ văn phòng mà người dùng nhận rõ là AI, các hệ thống không đưa nội dung ra công chúng.
Quyết định 33/2026 có sáu lĩnh vực: giáo dục, dân tộc và tôn giáo, y tế, ngân hàng, tố tụng, giao thông vận tải. Phần giáo dục có ba loại: nội dung tự học dùng nguồn dữ liệu không kiểm soát, trên quy mô lớn; tự động đánh giá, xếp hạng người học khi kết quả là căn cứ chính thức; giám sát người học bằng dữ liệu sinh trắc học như khuôn mặt, ánh mắt, cảm xúc.
Hệ thống rủi ro cao phải được đánh giá sự phù hợp trước khi đưa vào sử dụng (Điều 13) và có cơ chế để con người can thiệp (Điều 14). Hệ thống rủi ro trung bình phải minh bạch và giải trình khi được yêu cầu (Điều 15). Với hai mức này, nhà cung cấp phải thông báo kết quả phân loại cho Bộ Khoa học và Công nghệ trước khi đưa vào sử dụng (Điều 10). Hệ thống rủi ro thấp chỉ phải giải trình khi cơ quan nhà nước yêu cầu vì có dấu hiệu vi phạm hoặc ảnh hưởng tới quyền lợi của người khác.
Gắn nhãn nội dung do AI tạo ra
Điều 11 có hai lớp. Lớp máy đọc: nhà cung cấp bảo đảm âm thanh, hình ảnh, video do hệ thống tạo ra được đánh dấu ở định dạng máy đọc được. Lớp người xem thấy: bên triển khai phải thông báo rõ khi đưa ra công cộng nội dung AI có thể gây nhầm lẫn về sự kiện, nhân vật; nội dung giả lập ngoại hình, giọng nói người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế phải có nhãn dễ nhận biết.
Theo Nghị định 142/2026, dấu máy đọc có thể nằm trong siêu dữ liệu hoặc là chữ ký số; văn bản thì không bắt buộc đánh dấu máy đọc (Điều 17). Nhãn hiển thị phải xuất hiện trước hoặc ngay khi người xem tiếp cận nội dung; văn bản chỉ được sửa chính tả, tóm tắt hoặc dịch mà không sai nội dung gốc thì không phải gắn nhãn (Điều 18). Cách nhận ra nội dung giả có trong bài deepfake là gì.
Các hành vi bị cấm
Điều 7 cấm: lợi dụng, chiếm đoạt hệ thống AI để vi phạm pháp luật; làm hay dùng AI để giả mạo, mô phỏng người và sự kiện thật nhằm lừa dối, thao túng một cách có chủ đích, gây tổn hại nghiêm trọng; lợi dụng điểm yếu của trẻ em, người cao tuổi và các nhóm dễ bị tổn thương; tạo hoặc phổ biến nội dung giả gây nguy hại nghiêm trọng đến an ninh, trật tự; thu thập, xử lý dữ liệu để huấn luyện hay vận hành AI trái luật về dữ liệu, sở hữu trí tuệ; vô hiệu hóa cơ chế giám sát của con người; tẩy xóa nhãn và cảnh báo bắt buộc.
Theo Điều 29, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, gây thiệt hại thì phải bồi thường. Hệ thống rủi ro cao chạy đúng quy định mà vẫn gây thiệt hại thì bên triển khai bồi thường trước, rồi đòi nhà cung cấp hoàn trả nếu có thỏa thuận.
Người học cần làm gì
- Dùng AI để học là hợp pháp. Điều 15 ghi người sử dụng hệ thống rủi ro thấp được khai thác cho mục đích hợp pháp và tự chịu trách nhiệm. Luật không cấm học sinh dùng chatbot; quy định của trường và kỳ thi vẫn áp dụng.
- Giữ liêm chính khi làm nghiên cứu. Điều 6 đòi ứng dụng AI trong nghiên cứu phải phòng ngừa gian lận, đạo văn. Cách khai báo phần AI đã làm có trong bài dùng AI làm đồ án, khóa luận.
- Không xóa nhãn trên ảnh, video AI, và tự ghi "nội dung do AI tạo" khi đăng hình giả lập người thật. Nghĩa vụ gắn nhãn ở Điều 11 đặt cho bên triển khai, nhưng lệnh cấm giả mạo để lừa dối áp dụng cho mọi người.
- Không đưa dữ liệu của người khác vào AI tùy tiện. Phần này thuộc luật dữ liệu cá nhân, xem bài Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 khi dùng AI.
Tự làm ứng dụng AI: danh sách việc
Đưa một ứng dụng AI cho người khác dùng dưới tên mình thì bạn là nhà cung cấp:
- Tự phân loại hệ thống trước khi cho người khác dùng và giữ hồ sơ phân loại (Điều 10 Luật, Điều 6 Nghị định 142).
- Ứng dụng trò chuyện với người dùng phải cho họ biết họ đang nói chuyện với AI (Điều 11).
- Ứng dụng tạo âm thanh, hình ảnh, video phải đánh dấu đầu ra ở dạng máy đọc được, ví dụ ghi vào siêu dữ liệu tệp (Điều 17 Nghị định 142).
- Xếp rủi ro trung bình hay cao thì thông báo cho Bộ Khoa học và Công nghệ trước khi chạy; khi Cổng một cửa chưa vận hành chính thức, dùng kênh do Bộ công bố (Điều 46 Nghị định 142).
- Dùng mô hình của hãng khác qua API thì thỏa thuận với bên cung cấp mô hình để có thông tin kỹ thuật cho việc giải trình (Điều 16 Nghị định 142). Khi giải trình, bạn không bị buộc tiết lộ mã nguồn hay bộ tham số.
- Dữ liệu huấn luyện phải hợp pháp; phần bản quyền có trong bài kiện bản quyền AI.
So nhanh với Đạo luật AI của EU
Đạo luật AI của EU là Quy định (EU) 2024/1689 ngày 13/6/2024. Theo bản hợp nhất trên EUR-Lex ngày 27/7/2026, Điều 50 của EU cũng buộc báo cho người dùng biết đang tương tác với AI, đánh dấu đầu ra máy đọc được và công bố deepfake, áp dụng từ 2/8/2026. Bản sửa đổi 2026/1744 lùi nghĩa vụ của hệ thống rủi ro cao tới 2/12/2027 hoặc 2/8/2028 tùy nhóm.
- Nghĩ rằng luật cấm học sinh dùng chatbot: không có điều nào như vậy.
- Tưởng ghi chữ AI ở cuối bài là đủ: nhãn phải xuất hiện trước hoặc ngay khi người xem tiếp cận nội dung (Điều 18 Nghị định 142/2026).
- Xóa dấu đánh dấu AI hay siêu dữ liệu nguồn gốc khỏi ảnh trước khi đăng: Điều 7 cấm tẩy xóa thông tin, nhãn bắt buộc.
- Nghĩ dùng API của hãng lớn thì mọi nghĩa vụ thuộc về hãng: đưa ứng dụng ra dưới tên mình thì bạn là nhà cung cấp.
Câu hỏi thường gặp
Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực khi nào?
Từ ngày 01/3/2026 (Điều 34). Hệ thống đã hoạt động trước đó có 18 tháng nếu thuộc y tế, giáo dục, tài chính và 12 tháng nếu thuộc lĩnh vực khác để tuân thủ (Điều 35).
Luật AI Việt Nam 2026 có cấm dùng chatbot để học không?
Không. Luật không cấm người học dùng AI. Điều cần tránh là các hành vi ở Điều 7, như giả mạo người thật để lừa dối hay tẩy xóa nhãn, và việc vi phạm quy định của trường.
Nội dung do AI tạo ra lúc nào phải gắn nhãn?
Theo Điều 11 Luật và Điều 18 Nghị định 142/2026, bên triển khai đưa ra công cộng nội dung dễ gây nhầm lẫn về tính xác thực phải thông báo; âm thanh, hình ảnh, video giả lập người thật hoặc tái hiện sự kiện thật phải có nhãn dễ nhận biết.
Vi phạm bị phạt bao nhiêu?
Điều 29 nói vi phạm bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu hình sự, gây thiệt hại thì bồi thường, và giao Chính phủ quy định việc xử phạt. Nghị định 142/2026 không ghi mức phạt nên bài không nêu con số.
Học tiếp
- Deepfake là gì: luật nói gì và cách phòng lừa đảo bằng video, giọng giả
- Quyền tác giả với nội dung do AI tạo ra
- Dùng AI an toàn: những thứ không nên đưa cho AI
- Trách nhiệm pháp lý khi AI trả lời sai: ai chịu?
Nếu bạn muốn học Python và AI bài bản cùng giảng viên, tham khảo khóa học AI của Big-O Coding.
Khóa AI – Introduction to Machine Learning: nền tảng Máy học từ thuật toán cơ bản đến Neural Networks và LLM, học bằng Python. Học thử buổi 1 miễn phí.
Nguồn tham khảo
- Công báo: Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15, thông qua 10/12/2025 (đọc 12/11/2026)
- Công báo: Nghị định 142/2026/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Trí tuệ nhân tạo, ban hành 30/4/2026 (đọc 12/11/2026)
- Công báo: Quyết định 33/2026/QĐ-TTg ban hành Danh mục hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao, ban hành 30/6/2026 (đọc 12/11/2026)
- EUR-Lex: Quy định (EU) 2024/1689 (Đạo luật AI), bản hợp nhất ngày 27/7/2026 (đọc 12/11/2026)


