Hướng dẫn dùng AI

Quyền tác giả với nội dung do AI tạo ra: luật nói gì, điều khoản nói gì

Theo Nghị định 134/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 09/4/2026, sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra không làm phát sinh quyền tác giả; tác phẩm làm bằng AI chỉ được bảo hộ khi con người đóng góp đáng kể, mang tính quyết định và chịu trách nhiệm về nội dung. Ở Mỹ, tòa án và Cơ quan Bản quyền cũng đòi tác giả là con người. Điều khoản của các hãng AI chỉ giao cho bạn quyền với đầu ra trong chừng mực luật cho phép, nên không thay được luật.

Ý chính
  • Luật Sở hữu trí tuệ: tác giả là người trực tiếp sáng tạo tác phẩm. Luật số 131/2025/QH15 giao Chính phủ quy định việc phát sinh quyền khi có dùng hệ thống AI.
  • Nghị định 134/2026/NĐ-CP (hiệu lực 09/4/2026): tác phẩm làm bằng AI chỉ phát sinh quyền tác giả khi con người đóng góp đáng kể và mang tính quyết định, chịu trách nhiệm về nội dung, và không xâm phạm quyền của tác phẩm dùng làm đầu vào. Sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra thì không.
  • Mỹ: Cơ quan Bản quyền kết luận câu lệnh đơn thuần chưa đủ để thành tác giả; Tòa phúc thẩm khẳng định luật đòi tác giả là con người, và Tòa án Tối cao đã từ chối thụ lý vụ này.
  • Điều khoản của OpenAI, Anthropic giao cho bạn quyền với đầu ra "nếu có"; Google không nhận quyền sở hữu. Điều khoản không tạo ra quyền tác giả mà luật không cho.

Bài viết tóm tắt văn bản pháp luật và điều khoản dịch vụ, không phải tư vấn pháp lý. Văn bản Việt Nam đọc trên Công báo, tài liệu nước ngoài đọc ở trang gốc, đều ngày 12/11/2026. Với tranh chấp cụ thể, bạn nên hỏi luật sư về sở hữu trí tuệ.

Luật Việt Nam: tác giả là người trực tiếp sáng tạo

Luật Sở hữu trí tuệ đang có hiệu lực là Luật số 50/2005/QH11, đã sửa nhiều lần; bản hợp nhất mới nhất trên Công báo là Văn bản hợp nhất số 67/VBHN-VPQH ngày 23/3/2026. Ba điều cần nắm:

  • Điều 6 khoản 1: quyền tác giả phát sinh khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, đã đăng ký hay chưa. Bạn không cần đăng ký mới có quyền.
  • Điều 12a: tác giả là người trực tiếp sáng tạo tác phẩm; người chỉ hỗ trợ, góp ý hoặc cung cấp tư liệu không phải là tác giả.
  • Điều 6 khoản 5 (thêm bởi Luật số 131/2025/QH15, thông qua 10/12/2025, hiệu lực 01/4/2026): Chính phủ quy định việc phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ khi đối tượng được tạo ra có sử dụng hệ thống AI.

Nói cách khác, luật vẫn đặt con người ở vị trí tác giả, rồi giao phần chi tiết về AI cho một nghị định. Nghị định đó là Nghị định 134/2026/NĐ-CP ngày 06/4/2026.

Nghị định 134/2026: ba điều kiện

Nghị định 134/2026 bổ sung Điều 5a vào Nghị định 17/2023/NĐ-CP. Theo khoản 1, khi con người dùng hệ thống AI để sáng tạo, quyền tác giả chỉ phát sinh nếu đủ cả ba điều kiện:

  1. Con người đóng góp đáng kể và mang tính quyết định. Nghị định liệt kê các dạng đóng góp: cung cấp dữ liệu đầu vào của mình, thiết lập câu lệnh, đánh giá, chọn lọc, chỉnh sửa kết quả AI tạo ra, sắp xếp nội dung, đưa ra quyết định thể hiện ý đồ nghệ thuật, và quyết định kết quả cuối cùng sao cho nó phản ánh ý tưởng của mình chứ không phải sự sắp đặt ngẫu nhiên của thuật toán.
  2. Con người chịu trách nhiệm về nội dung và tính hợp pháp của thứ mình làm ra.
  3. Không gây phương hại tới quyền tác giả của các tác phẩm được dùng làm dữ liệu đầu vào.

Khoản 3 ghi người sáng tạo đáp ứng các điều kiện trên được xác định là tác giả. Khoản 9 nói thẳng: sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra, hoặc không đủ các điều kiện ở khoản 1, thì không làm phát sinh quyền tác giả.

Hai khoản sau có tác dụng thực tế nhất. Khoản 7: khi cần bảo vệ quyền, người sáng tạo phải chứng minh phần sáng tạo của mình và kê khai trung thực việc dùng AI khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu. Khoản 8 nêu tài liệu chứng minh có thể dùng: dữ liệu đầu vào, bản thảo, các bản trung gian, lịch sử câu lệnh, tài liệu mô tả quá trình sáng tạo. Khi đăng ký quyền tác giả cho tác phẩm có dùng AI, hồ sơ phải có văn bản cam đoan của người trực tiếp sáng tạo và mô tả việc dùng AI (Điều 39a khoản 4 điểm h, cũng do Nghị định 134 bổ sung).

Ví dụ: một tấm áp phích, ba cách làm

Giả sử câu lạc bộ tin học cần áp phích cho ngày hội lập trình. Hình 1 so ba cách làm.

Một áp phích, ba cách làm Đọc theo Điều 5a Nghị định 134/2026 và Cơ quan Bản quyền Mỹ A. Một câu lệnh Lấy ngay ảnh đầu tiên Khó được bảo hộ B. Chọn, sửa, ghép Tự viết chữ, phác bố cục Phần bạn làm được bảo hộ C. Tự vẽ, AI xóa nền AI chỉ là công cụ Bảo hộ như tác phẩm thường Đóng góp của con người tăng dần
Một áp phích, ba cách làm Điều 5a Nghị định 134/2026 A. Một câu lệnh Lấy ngay ảnh đầu tiên Khó được bảo hộ B. Chọn, sửa, ghép Tự viết chữ, phác bố cục Phần bạn làm được bảo hộ C. Tự vẽ, AI xóa nền AI chỉ là công cụ Bảo hộ như tác phẩm thường Đóng góp của con người tăng dần
Hình 1. Cùng một áp phích, ba mức đóng góp của con người, đọc theo Điều 5a Nghị định 134/2026 và kết luận của Cơ quan Bản quyền Mỹ (29/1/2025). Đây là ví dụ minh họa, không phải kết luận pháp lý cho một trường hợp cụ thể.

Cách A. Bạn gõ một câu lệnh ngắn, lấy ngay ảnh đầu tiên và in ra. Gần như mọi lựa chọn thể hiện trong ảnh là của mô hình. Đây là trường hợp gần nhất với "hoàn toàn do AI tạo ra" ở khoản 9, và khó chứng minh được đóng góp mang tính quyết định.

Cách B. Bạn tự viết khẩu hiệu, phác bố cục bằng tay, tạo vài chục ảnh nền rồi chọn một, sửa màu, cắt ghép, đặt chữ của mình lên và giữ lại các bản nháp. Phần chữ, bố cục và việc chọn, sắp xếp là của bạn. Đây là kiểu đóng góp mà khoản 1 liệt kê, và lịch sử bản nháp chính là tài liệu chứng minh ở khoản 8.

Cách C. Bạn tự vẽ áp phích, chỉ nhờ AI xóa nền một tấm ảnh. AI ở đây là công cụ như phần mềm chỉnh ảnh. Theo kết luận của Cơ quan Bản quyền Mỹ, dùng AI để hỗ trợ thay vì thay thế sức sáng tạo của con người thì không ảnh hưởng tới việc bảo hộ.

Ranh giới giữa A và B không có con số cụ thể. Văn bản không nói bao nhiêu câu lệnh hay bao nhiêu lần sửa là đủ; điều kiện chung vẫn là đóng góp đáng kể, mang tính quyết định và con người quyết định kết quả cuối cùng.

Mỹ: Cơ quan Bản quyền và tòa án nói gì

Báo cáo "Copyright and Artificial Intelligence, Part 2: Copyrightability" của Cơ quan Bản quyền Mỹ, công bố ngày 29/1/2025, đưa ra các kết luận chính: luật hiện hành đủ để giải quyết; dùng AI để hỗ trợ thì không ảnh hưởng tới việc bảo hộ; phần biểu đạt nguyên gốc do con người tạo ra vẫn được bảo hộ dù tác phẩm có lẫn phần AI tạo; nội dung thuần túy do AI tạo, hoặc con người không đủ kiểm soát các yếu tố biểu đạt, thì không được bảo hộ; với công nghệ phổ biến lúc đó, câu lệnh tự nó chưa cho đủ quyền kiểm soát; việc chọn lọc, sắp xếp, chỉnh sửa sáng tạo của con người thì được bảo hộ; và mỗi trường hợp phải xét riêng.

Về tòa án, vụ Thaler v. Perlmutter là mốc rõ nhất. Ông Stephen Thaler xin đăng ký một bức tranh và ghi tác giả duy nhất là máy "Creativity Machine" của ông. Ngày 18/3/2025, Tòa phúc thẩm Liên bang khu vực D.C. giữ nguyên việc từ chối, với lý do Luật Bản quyền năm 1976 đòi mọi tác phẩm phải do con người sáng tác trước hết. Theo hồ sơ vụ 25-449 trên trang Tòa án Tối cao Mỹ, đơn xin Tòa án Tối cao thụ lý (certiorari) của ông Thaler bị bác ngày 02/3/2026, nên phán quyết này đứng nguyên.

So với Việt Nam, có một điểm khác đáng chú ý. Nghị định 134/2026 liệt kê "thiết lập các câu lệnh" là một dạng đóng góp, còn Cơ quan Bản quyền Mỹ cho rằng câu lệnh đơn thuần chưa đủ. Tuy vậy, nghị định vẫn đòi đóng góp phải đáng kể, mang tính quyết định và con người phải quyết định kết quả cuối cùng, nên một câu lệnh ngắn kèm ảnh đầu tiên khó đáp ứng ở cả hai nơi.

Điều khoản của các hãng AI nói gì

Điều khoản dịch vụ trả lời một câu hỏi khác: giữa bạn và hãng, ai giữ quyền với đầu ra. Đọc ngày 12/11/2026:

Hãng Điều khoản và ngày hiệu lực Nội dung về đầu ra
OpenAI Terms of Use, 01/01/2026 Bạn sở hữu đầu ra; OpenAI chuyển cho bạn mọi quyền của họ, nếu có. Đầu ra có thể không độc nhất, người khác có thể nhận kết quả tương tự.
Anthropic Consumer Terms, 08/10/2025 Anthropic chuyển cho bạn mọi quyền của họ với đầu ra, nếu có, với điều kiện bạn tuân thủ điều khoản.
Google Terms of Service, 30/7/2026 Với dịch vụ cho phép tạo nội dung nguyên gốc, Google không nhận quyền sở hữu nội dung đó.
Microsoft Copilot Terms, 18/8/2026 Microsoft không sở hữu nội dung của bạn nhưng được quyền dùng nó để vận hành và cải thiện Copilot.

Hai chữ "nếu có" và cụm "trong chừng mực luật cho phép" là then chốt. Hãng chỉ chuyển được quyền mà họ có. Nếu luật không công nhận quyền tác giả cho một đầu ra, điều khoản không tạo ra quyền đó. Điều khoản OpenAI còn nói rõ việc chuyển quyền không áp dụng cho đầu ra của người dùng khác, tức bạn không thể dựa vào điều khoản để cấm người khác dùng một ảnh gần giống.

Điều khoản riêng của từng công cụ tạo ảnh, nhạc có trong các bài Midjourney là gì và Suno AI là gì.

Làm gì để giữ quyền với bài làm có dùng AI

  • Giữ bản nháp và lịch sử câu lệnh. Đây đúng là loại tài liệu chứng minh mà khoản 8 Điều 5a nêu.
  • Tự làm phần quan trọng. Viết khẩu hiệu, chọn bố cục, quyết định bản cuối. Phần do bạn tự làm là phần có căn cứ rõ nhất để được bảo hộ.
  • Kê khai trung thực việc dùng AI, với trường học, với cuộc thi và khi đăng ký quyền tác giả. Khai sai là tự làm mất căn cứ của mình.
  • Không đưa tác phẩm của người khác vào làm đầu vào khi chưa được phép, vì điều kiện thứ ba của Điều 5a đòi không xâm phạm quyền của các tác phẩm đó.
  • Ghi nhãn khi đăng nội dung AI theo Luật Trí tuệ nhân tạo; phần này có trong bài Luật Trí tuệ nhân tạo 2025.
Cẩn thận
  • Nghĩ rằng điều khoản ghi "bạn sở hữu đầu ra" nghĩa là ảnh AI chắc chắn có bản quyền.
  • Đăng ký quyền tác giả cho ảnh tạo bằng một câu lệnh và không khai việc dùng AI.
  • Xóa hết bản nháp, chỉ giữ bản cuối, đến khi cần chứng minh thì không còn gì.
  • Đưa ảnh, bài viết của người khác vào AI để "biến tấu" rồi coi kết quả là của mình.

Câu hỏi thường gặp

Ảnh AI có bản quyền không?

Ảnh hoàn toàn do AI tạo ra không làm phát sinh quyền tác giả theo khoản 9 Điều 5a Nghị định 17/2023/NĐ-CP (sửa bởi Nghị định 134/2026). Nếu bạn đóng góp đáng kể, mang tính quyết định, phần đóng góp đó có thể được bảo hộ.

Tôi có được dùng ảnh AI cho việc thương mại không?

OpenAI và Anthropic chuyển cho bạn quyền của họ với đầu ra, Google không nhận quyền sở hữu, nhưng điều đó khác với việc có quyền tác giả. Nếu ảnh không được bảo hộ, bạn khó dùng luật bản quyền để ngăn người khác dùng ảnh tương tự.

Câu lệnh tôi viết có được bảo hộ không?

Báo cáo của Cơ quan Bản quyền Mỹ ghi nhận ý kiến rằng câu lệnh đủ sáng tạo có thể được bảo hộ như một văn bản, còn quyền với đầu ra là câu hỏi riêng. Các văn bản Việt Nam trong bài này chỉ nhắc câu lệnh như một dạng đóng góp ở Điều 5a.

Có cần đăng ký mới có quyền tác giả không?

Không. Theo Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền phát sinh khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện ra, đã đăng ký hay chưa. Nếu đăng ký tác phẩm có dùng AI, hồ sơ phải kèm cam đoan và mô tả việc dùng AI.

Học tiếp

Muốn học bài bản cùng giảng viên?

Khóa AI – Introduction to Machine Learning: nền tảng Máy học từ thuật toán cơ bản đến Neural Networks và LLM, học bằng Python. Học thử buổi 1 miễn phí.

Xem Khóa AI

Nguồn tham khảo

Chia sẻ: Facebook LinkedIn
Nhắn Zalo tư vấnZalo Gọi 0937 401 483